Lieven Dehandschutter op 6 Oktober 2004

LIEVEN DEHANDSCHUTTER

Gastspreker Vlaamse Kring, Turnhout, 06.10.04.

Lieven Dehandschutter, een geboren Sint-Niklazenaar, is voorzitter van het Sint-Nicolaasgenootschap en vertelt ons over de geliefde kindervriend Sinterklaas.




De Heilige Nicolaas werd geboren in Klein-Azië omstreeks 270 en stierf er vreedzaam op 6 december, ergens tussen 325 en 352.
Klein-Azië was toen een deel van het Romeinse Rijk, maar taalkundig was Nicolaas een Griek. De Turken waren toen nog vèr weg: een volksstam die in de Aziatische steppen zat!
De eerste overleveringen zijn van de vierde eeuw, en daarin wordt verteld dat hij erg godvruchtig was van bij zijn geboorte: toen de vroedvrouw hem wilde wassen, stond hij rechtop in zijn badkuipje en dankte God voor zijn voorspoedige bevalling.
Zijn leven is doorweven van legenden, die stichtende voorbeelden moesten zijn voor een christelijk leven. Zo is er de legende van de drie maagden: Nicolaas helpt drie straatarme jonkvrouwen aan een bruidschat, door van zijn eigen kapitaal driemaal een zakje goudstukken door het raam te gooien.
De legende van de drie generaals, die eerst door keizer Constantijn gevierd werden en daarna in de gevangenis belandden, waaruit ze door de Sint gered werden.
De legenden zijn geen wetenschappelijk-historisch gestaafde feiten, maar hadden tot doel de christelijke leer aantrekkelijk te maken en de ongelovigen te overtuigen.
Op het Concilie van Nicea (325) was Nicolaas de verdediger van de Drievuldigheidsleer, tegen anderen – de zgn arianisten – in. Maar Nicolaas haalde het.
Na zijn dood kwamen veel bedevaarders zijn graf bezoeken. Door veel legenden over de redding van zeelieden werd hij de patroon van de schippers en de reizigers. Door de legende van de drie knaapjes in het pekelvat werd hij de patroon van de kinderen.
In 1899 schreef een broeder in Oostakker in zijn levensverhaal van Nicolaas dat hij door zijn ouders “naar een goede school werd gestuurd”, dat terwijl er in de derde eeuw nog geen scholen bestonden. In een tijd dat er nog geen leerplicht bestond, was het opzet van de broeder duidelijk: de ouders wijzen op het belang van het onderwijs en ervoor zorgen dat de kinderen naar een katholieke i.p.v. een rijksschool zouden gaan. Niet toevallig was toen de eerste schoolstrijd achter de rug…
De Nicolaaslegenden en –gebruiken zijn altijd een ‘mengproduct’ geweest van de tijdsomstandigheden. Bovendien werden heel wat verhalen door elkaar gehaspeld, want de Rooms-Katholieke Kerk telt minstens elf heilige en elf zalige Nicolazen!
De verovering van Palestina en Klein-Azië door de Islam werd beantwoord door de kruistochten en de overbrenging van de stoffelijke resten van de heiligen naar Europa. Zo belandde het gebeente van Jacobus de Meerdere in Compostella, dat van Marcus in Venetië en op 9 mei 1087 dat van Nicolaas in Bari.
De (kinder)gebruiken rond Sinterklaas in de Lage Landen zijn in feite de voortzetting van de oude Germaanse gebruiken op een christelijke wijze. De kerstening van de Germaanse volkeren door Ierse en Britse missionarissen gebeurde heel behoedzaam. Zij lieten de Germaanse rituelen en gebruiken voortbestaan, maar gaven er een christelijke betekenis aan: aan de (heilige) eik werd een Mariabeeldje opgehangen, de Winterzonnewende werd Kerstmis. Zo ook met de Wodangebruiken: de offers aan de haard zijn nu het schoenzetten en de goddelijke gaven werden sinterklaascadeautjes. Sinterklaas en Zwarte Piet zijn allebei een afsplitsing van Wodan: Nicolaas is de gekerstende Wodan, Zwarte Piet de gevallen Wodan.
Maar Sinterklaas moet tegenwoordig veel kritiek slikken!
Volgens sommige pedagogen houdt het sinterklaasfeest de kinderen dom. Het zou kinderen gevangen houden in een fantasiewereld el aldus verhinderen zich een beeld te vormen van de werkelijkheid. In feite gebeurt het tegenovergestelde: kinderen houden hun oogjes wél open en stellen zich geleidelijk aan meer vragen omtrent de Sint. Zo achterhalen zij stap voor stap de waarheid en wordt hun rationeel vermogen aangescherpt.
Uit de linkse hoek komt de kritiek dat het sinterklaasfeest consumptiegericht is en het egoïsme voedt. In de oudste Nicolaaslegenden staan echter geven en nemen centraal. Nicolaas helpt de minderbedeelden en komt op voor zwakkeren en rechtelozen. Bij de hedendaagse beleving van de gebruiken houdt Sinterklaas de kinderen een voorbeeld voor. Net zoals hij moeten ze leren te delen: in het gezin, de buurt, op school, de jeugdbeweging…
Tot slot zet het sinterklaasfeest volgens de politiek correcten aan tot racisme. Het moet gezegd worden dat, onder invloeden van koloniale denkbeelden, Zwarte Piet tijdens de 19de en 20ste eeuw dikwijls ans een minderwaardige figuur werd voorgesteld. De oorsprong van Zwarte Piet heeft echte niets met onze zwarte medemensen te maken. Bovendien is Zwarte Piet tegenwoordig al lang geen schrikwekkende of straffende figuur meer. Hij is de leuke metgezel van de Sint geworden. De zak van Zwarte Piet dient enkel om geschenken uit te delen en niet meer om “stoute” kinderen in te stoppen.
Terloops werd nog de relatie met Sint-Maarten (feestdag 11 november) en Santa Claus (de kerstman) uit de doeken gedaan. Het Sint-Nicolaasgenootschap pleit voor meer respect voor de gebruiken en feestperiodes van élke kindervriend, zodat ze elkaar niet voor de voeten lopen.

Laat ons hopen dat Sinterklaas nog lang gevierd mag worden en dat het Sint-Nicolaasgenootschap nog vele vruchten van zijn werk mag plukken!

Klara

Foto's: Klara Hertogs