Gui Van Gorp op 8 Juni 2005

Gui Van Gorp

Gastspreker Vlaamse Kring, Turnhout, 08-06-05

242 fusillades: geschiedenis, waarheid en leugen

Maar liefst 44 aanwezigen luisterden met belangstelling naar de onderzoeksresultaten van Turnhoutenaar en historicus Gui van Gorp over de 242 gefusilleerden van de naoorlogse repressie. Met een uitstekende dossierkennis als vrucht van jarenlang persoonlijk onderzoek, schetste de spreker de historische context waarbinnen de repressie kon plaatsvinden.

Zijn verhaal begon in de vooroorlogsjaren, de jaren van de tegenstellingen tussen de grote ideologieën in Europa. Hij herinnerde eraan dat bij de aanvang van de Duitse bezetting in 1940 er geen enkele vorm van gewapend verzet plaatsvond. Het zal tot de Duitste inval in de USSR in 1941 duren alvorens communisten en ander linksen de wapens zullen opnemen. Nationaal-socialisten en communisten – zeg maar Duitsland en de Sovjetunie - waren tot op dat moment immers bondgenoten die elkaar geen strobreed in de weg legden. Als in 1942 ook de levensomstandigheden voor de burgers zullen gaan verslechteren en mensen worden opgeëist om in Duitsland te gaan werken, zal het verzet groeien, ook buiten de communistische kringen. Denken we maar aan de pro-geallieerden in Witte Brigade. Pas in 1943 zal de collaboratiebeweging – die weliswaar zeer divers was – met tegenterreur reageren op aanslagen en sluipmoorden. Deze escalatie doorheen de oorlogsjaren zal uiteindelijk leiden tot de repressie en de straatterreur na de bevrijding in september 1944. Er was toen immers een politioneel vacuüm, waardoor groepen van het gewapend verzet de straat voor zich hadden en al dan niet willekeurig vermeende of echte collaborateurs konden aanpakken. Dit “Feest van de haat” nam vormen aan die echte verzetslieden ervan afstand deden nemen.

Wanneer de regering later uit Londen terugkeert met een aantal besluitwetten die terugwerkende kracht hadden, zullen er bijzondere rechtbanken opgericht worden en wordt de doodstraf voor het eerst sinds de 19 e eeuw weer ingevoerd. Deze tweede “officiële repressie” van de Belgische autoriteiten was bovendien ook een politieke afrekening. Want uiteraard kwam hier ook de oude rancune tegen het Vlaamsch Nationaal Verbond weer naar boven, niet alleen omdat het in de collaboratie was gestapt, maar ook omdat de partij voor de oorlog pleitte voorde opdoeking van België.

Gui van Gorp stelde dat van de 1 miljoen echte en valse beschuldigingen van de eerste bevrijdingsdagen er uiteindelijk zo’n 400 000 dossiers in gans België overbleven. Hiervan werden alvast zo’n 60 000 dossiers geseponeerd. Het waren de dossiers van de vrijwillige arbeiders in Duitsland. Volgens de spreker waren dat hoofdzakelijk socialistische arbeiders die moesten gerecupereerd worden als kiezers voor de komende verkiezingen. Uiteindelijk zouden er 57 000 vonnissen uitgesproken worden, waarvan 3000 doodvonnissen. Hiervan werden er 242 in gans België uitgevoerd, waarvan het merendeel in Wallonië.

Gui van Gorp besprak bondig enkele “gevallen”, maar wist ons vooral te boeien met de wijze waarop hij zijn zoektocht door vele jaargangen van kranten, tijdschriften en het Belgisch Staatsblad had gevoerd. Anekdotisch wees hij op tal van hiaten, uitdrukkingen en vergissingen in deze publicaties, waardoor het opzoekwerk werd bemoeilijkt. Eerlang hoopt hij zijn unieke bevindingen in een boek te kunnen uitgeven.

Het is de verdienste van de spreker om het klimaat te hebben geschetst waarin verzet, collaboratie en repressie zijn kunnen ontstaan. Hij bracht een periode van ruim 60 jaar geleden weer voor ogen, waaruit opnieuw de constante bleek dat naast enkele “grote legumen” het vooral de kleine idealisten zijn die in de brokken delen als het te laat is. En waar waarheid en leugen heel dicht bij elkaar kunnen liggen.

Paul Meeus

Klik hier om de foto's van die avond te bekijken...